Cecilia Payne-Gaposchkin

Cecilia Helena Payne

Cecilia Helena Payne kaj tiktukeytiaj Cecilia Payne-Gaposchkin. Yaja nesik tik ne techan Wendover tik Buckinghamshire, se takutun ipal Inglaterra, se tunal majtakti pal ne metzti makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti (1900), wan mikik se tunal chikume pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chicknawi tzunti yey pual kashtul nawi (1979).

Yaja se ne sital mumachtiani^[1] wan ne tatemuani pal ne sental^[2].

Ne itunal ichtaka:

Ne inan itukey katka Emma Leonora Helena, wan ne iteku itukey katka Edward John Payne. Ne iteku tapalewiani, sonchiwani wan casoj tamatiani katka. Ne iteku mikik keman Cecilia kipiatuya nawi shiwit.

Keman Cecilia kipiatuya majtakti ume, ne imiekawan yawit ka ukse techan pal ne imanuj welituya yawit tik ne ukchupi yek tamachtiluyan. Ne yankwik ichan nemi ka Londres. Cecilia yawit tik St. Mary’s College tik Paddington techan, kan yaja tesu welituya mumachtia tapualis^[3] nan tamatilis kichiwki iwan kita, kejekua wan yultaketza^[4]

Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti kashtul yey (1918) Cecilia yawit ka Saint Paul’s Girls School tamachtiluyan keman yaja itamachtiani Gustav Holst kiyulmakak Cecilia pal mumachtijtuya ne son, melka yaja kinekituya mumachtia ne tamatialis kichiwki iwan kita, kejekua wan yultaketza^[4]. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti kashtul nawi (1919) ne wey tamachtiluyan Cambridge kitakulij yaja tumin pal yaja yawit tik Newnham College, se tamachtiluyan tik Cambridge wey tamachtiluyan. Ka né, yaja mumachtij ne tamatilis ipanpa ken ne dajdatka kichiwat^[5] wan tay kichiwa ne dajdatka^[6]. Melka yaja tamik ne wey tamachtiluyan, Cambridge tesu kimakak yaja ne wey amat^[7] ika Cambridge tesu kimakak wey ajamat pal ne sijsiwajket.

Cecilia kitawelmatki tik ne Reino Unido, yaja welituya tekiti maya ken se tamachtiani, yajika, yaja kinekik yawit ka Estados Unidos pal mumachtia ne sijsital. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti (1923) Cecilia yawit ka Harvard College wey tamachtiluyan. Yaja ne achtu tuijikniwat ka kipiak ne PhD wey amat pal ne sijsital tamachtilis^[8] tik ne Radcliffe College tik Harvard wey tamachtiluyan.

Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti se (1931) yaja muchiwki Estados Unidos chanej, yaja Reino Unido chanej wan Estados Unidos chanej nusan. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti yey (1933), yaja kimatki Sergei Illarionovich Gaposchkin tik Alemania. Yejemet mumamiktijket tik ne metzti yey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual majtakti nawi (1934). Ne ichan nemi tik ne techan Lexington tik Massachusetts.

Cecilia kipiak yey ipilawan. Ne intukey katka: Edward, Katherine wan Peter. Edward tapajtiani wan Katherine wan Peter sital mujmumachtianimet ken ne inan. Ne isiwakunew kilwij ne inan se yejka tatzumani wan ne inan sujsul igustuj amatachia. Celilia wan ne imiekawan yawit tik ne Unitaria wan ne Quaker tiupan.

Tay Kichiwki:

Tik se shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual makwil (1925), Cecilia Payne kiajsik tay kichiwki ne sijsital. Tik ini shijshiwit, ne sital mujmumachtianimet^[9], kimatituyat ne sijsital kenha ne taltikpak. Yejemet kimatuyat uni ika ne sijsital kimakaket tawil iwan itajtachiska ken ne itajtachiska ne dajdatka tik ne taltikpak kimakak. Cecilia mumachtij ume shiwit uni itajtachiska ne sijsital kimakaket. Cecilia kiajsik ne sijsital kimakaket miak itajtachishka ika yejemet kipiatuyat tesu kenha itutunka. Iwan ne tajtapual^[10], yaja kiajsik ne sijsital kipiak ne kenha dajdatka. Yaja tawelmatik, atchiwani^[11] wan tunalchiwani^[12] kichiwket ne tunal wan ne ukse sijsital, yajika, ne ume dajdatka: atchiwani wan tunalchiwani kichiwket miak tik ne sental.

Ne tajtakemet itatuknianimet kimatik Cecilia yankwik tamatialis tesu yek, yajika yaja tamawawasuj tay ne itamatialis anka tesu yek.

Majtakti yey shiwit, Henry Norris Russel kilwij ne sijsital wan ne sental kipiaket miak atchiwani wan tunalchiwani ken Cecilia Payne katka kilwij, ne tuijikniwan kimatit Henry wan miak tuijikniwan yultaketzat Henry kiajsik tay kichiwke ne sijsitak keman Cecilia kiajsik achtu. Henry, se takat tatuktiani ka katka kilwij Cecilia, ne yankwik itamatialis tesu yek.

Tik miak shijshiwit, tik Harvard wey tamachtiluyan, Cecilia kipalewijtuya mujmumachtianimet, kiajsituya yajyanwik tajtamatialis^[13] wan tamachtijtuya ken se tamachtiani, melka ika yaja siwat, yaja tesu kishmatij ken se tamachtiani, maya ken se tapalewiani pal ne tamachtiani.

Tik ne shiwit, se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul se (1956), Harvard kishmatij yaja ken se tamachtiani, kía, yaja muchiwki ne achtu siwat tamachtiani tik Harvard. Cecilia muchiwki ne tatuktiani tik ne tamachtiluyan pal ne sijsital tamachtialis tik Harvard nusan.

Cecilia ne wey siwat wan wey sijsita mumachtiani ika yaja kiajsik miak yankwik tamatialis wan ipanpa yaja, ne ukse sijsiwatket weliket mumachtiat wan tekitit tik Harvard.

Ne itekiw:

Sejsekisan iamat:

The Stars of High Luminosity
Variable Stars
Variable Stars and Galactic Structure
Introduction to Astronomy
The Galactic Novae
The Dyer`s Hand

Ne wey iamat:

On the Physical Condition of the Supernovae
On the Bright Line Spectrum of Nova Herculis
Obituary -Annie Jump Cannon
Novae and Novalike Stars
The Development of our Knowledge of Variable Stars

Ken mikik:

Cecilia Payne-Gaposchkin mikik se tunal chikume pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul nawi (1979) tik ne ichan tik Cambridge, Massachusetts. Yaja kipiak yey pual kashtul nawi shiwit. Kaka yaja mikik, yaja tamawawasua ne casoj ipanpa ne itunal, yaja kitukeytij The Dye’s Hand.

Ipanpa uni:

↑ Astronoma. Lit. estudiante de las estrellas.
↑ Astrofísica, científica del universo. Lit. Buscadora del universo.
↑ Matemáticas.
1 2 Ciencia. Lit. Conocimiento adquirido -hecho- a travès de ver, probar -experimentar- y pensar -razonar.
↑ Física. Lit. conocimiento acerca de cómo las cosas funcionan o trabajan.
↑ Química. Lit. Qué hace a las cosas.
↑ Título, diploma.
↑ Astronomia. Lit. estudio, clase acerca de las estrellas.
↑ Astronomos. Lit. estudiantes de las estrellas
↑ Matemática. Lit. Números.
↑ Hidrógeno. Lit. Hacedor de agua.
↑ Helio. Lit. hacedor del sol
↑ Producia investigaciones. Lit. buscaba nuevos conocimientos.