Apukpan
Apukpan (tik Kajtiya Apopa)
[shikpata | Shikpata ne tajkwilulchin]Apukpan (tik Kastiya Apopa) se techan ipal ne takutun kuskatan, italyu Kuskatan .
Apukpan kinpia se tzunti se pual chiknawi shikipil nawi pual yey (129,083) techanchanejket.
Ne Tuijikniwan najnawamet katka tik Apukpan.
Ne taketzalis apukpan witz ka nawataketzalis wan kineki ina: (donde abunda el vapor de agua) wan (apukti: vapor de agua apan: abundancia ).
Kitukeytiat techan Apukpan[1] tik ne tanestuk chikume pal ne metzti yey tik ne shiwit se shikipil Chikwey tzunti yey pual majtakti nawi(07/03/1874) katka.
Kitukeytiat wey techan apukpan[2] tik ne tanestuk chikume pal ne metzti chikwasen tik ne shiwit se shikipil Chiknawi tzunti se pual se(07/06/1921) katka.
Ne ajapan tik ini techan intukey tomawate, ashelwate,chacalapa, wahaycume, las cañas , Ne itejtepet intukey sarten,waycume, chapantepek wan quezaltepek.
Ne ujukse techan nemit unisan:
[shikpata | Shikpata ne tajkwilulchin]Kan witz ne ejekat[3] ( norte): iwan Neshapa, Guazapa,
Kan nemi ne wey puyek at[4] (sur) iwan Cuidad Delgado, Meshikanos, Ayutuxtepet, Cuscatancinku
Kan kisa ne tunal[5](este) iwan Tunacatepet wan Cuidad Delgado
Kan kalaki ne tunal[6] (oeste) iwan Neshapa
Nemi 12 k (majtakti ume Kan witz ne ejekat ) pal Kuskatan.
Tamachiwa 2 490.03 ha(ume shikipil nawi tzunti nawi pual majtakti. Yey ) , nemi ka ajku 443 m s. n. m. (nawi tzunti ume pual yey ijpak ne wey puyek at).
Kipia makwil Intukey,ne intukey pal apukpan: Ne Perdido,Ne Tránsito y San Sebastián wan Ne Calvario.
Tik ne kojtan kipin 8 ( chikwey) kajtan techan:Ne Angel,Guadalupe,joya Grande,Ne Delicias,San Nicolas, Suchinango,yey Ceiba wan Joya Galana
Ini techan kichijket ne takamet ikman nawa.
Ne ahctu ilwit kilwitiat ipal 16(kashtul se) ka 25(se pual makwil) metzti majtakti se (noviembre).
Ne wey ilwilt tik apukpan kichiwat ne ilwit ipal16(kashtul se) ka 25(se pual makwil) metzti majtakti se (noviembre). ipanpa ne Santaj Catarina de Ciena .
Wey ipiltzin Apukpan:
[shikpata | Shikpata ne tajkwilulchin]1- Noé Canjura, (1922-1979) Yaja se takwikwiluani [7]katka
2- Vicente Acosta(1867- 19O8)):Yaja se tawawasuani[8] katka
3- Hildebrando Juárez (1939- 1985)yaja se tawawasuani katka.
4- Salvador Juárez(1946- 2019) yaja se tawawasuani katka.